تا ثیر تغذیه سالم برخلق وخوی کودکان
فاطمه وطنی:
تاثیر تغذیه سالم بر خلق وخوی کودکان
تغذیه چیست؟
تغذیه، دانش و هنر تأمین مواد مغذی موردنیاز بدن برای رشد، تأمین انرژی، و حفظ سلامت است. به بیان ساده، تغذیه به معنای انتخاب و مصرف غذاهایی است که بدن را مانند ماشینی کارآمد و سالم نگه میدارند. این مواد مغذی شامل درشتمغذیها (کربوهیدراتها، پروتئینها، و چربیها) و ریزمغذیها (ویتامینها و مواد معدنی) هستند که هر یک نقش مهمی در عملکرد بدن ایفا میکنند.
تغذیه تنها به نوع غذا محدود نمیشود، بلکه شامل زمانبندی، نحوه مصرف، و دلایل انتخاب غذاها نیز میشود.
“نیاز انسان به خوراک یکی از احتیاجات طبیعی یا فیزیولوژیک است که مهمترین عامل بقای زندگی و طول عمر میباشد. احتیاج به خوراک دائمی است و ارگانیسم را مجبور میکند تا برای بدست آوردن خوراک و رفع گرسنگی کوشش کند.
تغذیه صحیح رشد را میسر میسازد، به تندرستی و طول عمر میانجامد و با تأثیر بر روی مغز و روان سبب رشد فکری میگردد،
غذای انسان باید شامل پروتئینها، چربیها، کربوهیدراتها، مواد معدنی، ویتامین، آب و هَوا باشد تا رشد و سلامت یاختههای بدن تأمین شود. این مواد با تغییراتی که در لوله گوارش حاصل میکنند قابل جذب میشوند و برای تأمین نیازهای حیاتی مورد استفاده یاختههای بدن قرار میگیرند؛ و ضامن بقا هستند.
(دکتر سید میرزا آقایی.مقاله. مفاهیم تغذیه. نسل نیکان چاپ اول۱۳۸۹.)
تغذیه کودکان
غذا خوردن کودک از دو سالگی به بعد، اصول تغذیه برای کودکان با اصول تغذیه برای افراد بالغ مشابه است، کودک همانند افراد بالغ نیاز به میزان معینی درشتمغذی شامل کربوهیدرات، پروتئین و چربی و میزان معینی ریزمغذی شامل مواد معدنی و ویتامین دارد. این میزان بر حسب میزان کالری مورد نیاز کودک با توجه به سن، قد، وزن و جنسیت او قابل محاسبه است. عدم دریافت کافی هر کدام از مواد مغذی لازم ممکن است اختلالات و مشکلاتی را ایجاد کند که با مصرف مواد مغذی دیگر جبران نمیشود؛ بنابراین پدران، مادران و مراکز آموزشی باید باگروههای غذایی اصلی میزان مورد نیاز روزانه آشنایی داشته باشند و تا حدی آنها را به کودکان هم در عمل و هم در گفتار یاد بدهند. روشهای درست تغذیه باید هر چه زودتر به کودکان آموخته شود تا به رشد و سلامت آنها کمک نماید و انرژی لازم برای فعالیتهای علمی و هنری و ورزشهای مورد علاقهشان را داشته باشند.
رشد کودکان
از سال ۱۹۷۷ پزشکان اطفال و پیراپزشکان از نمودارهای رشد استفاده میکنند. نمودارهای رشد برای دختران و پسران و برای سنین صفر تا دو سال و دو سال به بالا بر حسب قد، وزن، پیرامون سر و همچنین نمایه توده بدنی استفاده میشود. این نمودارها ترکیبی از منحنیهای بر حسب درصد توزیع فراوانی هستند که نشان میدهد کودک در سن مشخص نسبت به دیگر بچهها در همان سن چه وضعیتی دارد. اینکه کودک روی کدام منحنی درصد قرار دارد از اهمیت کمتری برخوردار است نسبت به اینکه روند رشد کودک چگونه است؛ لذا از بدو تولد پزشک اطفال، والدین یا مراکز آموزشی باید اطلاعات قد و وزن کودک را در سنین مختلف پایش کنند تا از روند طبیعی رشد همواره مطلع باشند. امروزه برخی نرمافزارهای اینترنتی این امکان را ایجاد کردهاند تا به راحتی و با دقت بتوان کار پایش را انجام داد.
(دکتر سید میرزا آقایی.مقاله. مفاهیم تغذیه. نسل نیکان چاپ اول۱۳۸۹.)
رژیم غذایی در کودکان نیزازاهمیت فراوانی برخور دار می باشد.برای اینکه کودکی سالم وشاداب داشته باشیم.باید تغذیه مناسب با نیازهای اورا برایش فراهم کنیم .این تغذیه مناسب شامل میوهها و سبزیجات تازه، غلات کامل، منابع پروتئینی مثل گوشتهای کمچرب، ماهی، تخممرغ و لبنیات می باشد. توجه به این تنوع کمک میکند تا کودک تمامی مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و سلامت خود را دریافت کند و از مشکلات تغذیهای مانند کمبود ویتامینها و مواد معدنی جلوگیری شود.( آخوندی،مصطفی،مجله،نگاهی به غذاوتغذیه از منظر اسلامی،شماره،۱۵، ۱۳۸۷)
پیامدها
دين اسلام براى جلوگيرى از پيامدهاى ناگوار آن نسبت به تغذيه مادران و فرزندان، توصيه هاى فراوانى نموده كه اگر به خوبى اجرا شود، مسلّماً مشكلات تربيتى پديد نمى آيد. امروزه بسيارى از مشكلات فردى و اجتماعى در اثر غذاهايى است كه به نحوى از راه حرام به دست آمده و در خانواده ها به مصرف مى رسد. كودكانى كه با غذاى حرام تغذيه شوند و دوره حسّاس كودكى را به همين صورت سپرى نمايند، فطرت دينى خود را از دست مى دهند و به هر خلافى دست مى زنند. دليل بر اين مطلب كلامى است از امام حسين(عليه السلام) كه در روز عاشورا پس از نااميدى از هدايت لشگريان عمر سعد خطاب به آنان فرمودند: «به تحقيق، شكم هاى شما از حرام پُر شده است»;[27] يعنى: گوشت و پوست شما از حرام پرورش يافته و قابل هدايت و اصلاح نيستيد و حتى كلام امام معصوم(عليه السلام) بر شما تأثيرى ندارد.
در اين زمينه، رسول خدا(صلى الله عليه وآله) نسبت به زنان باردار مى فرمودند: «زنان باردار را در آخرين ماه هاى حاملگى خرما بخورانيد تا فرزندان شما بردبار و متقّى شوند»[28] طبق اين روايت، خوردن خرما در دوره باردارى توسط مادر، به تربيت دينى كودك كمك مى كند و او را متديّن و با تقوا بار مى آورد.
نخستين غذايى كه پس از تولد، كودك از آن تغذيه مى كند شير مادر است. شير مادر از جنبه هاى گوناگون بر كودك تأثير مى گذارد و آنچه مهم است تأثيرات روحى آن است. نسبت به تغذيه از شير مادر و چگونگى آن دستوراتى از ائمّه معصوم(عليهم السلام)رسيده كه قابل توجه است:
حضرت على(عليه السلام) فرمودند: «چيزى براى كودك سودمندتر و پربركت تر از شير مادر نيست.»[29] در مورد انتخاب دايه نيز فرمودند: در انتخاب دايه چنان تلاش و دقت كنيد كه در ازدواج دقت مى نماييد; زيرا شير طبيعت كودك را دگرگون مى سازد،[30] و نيز فرمودند: «از شير زن هاى زانيه و ديوانه به فرزندانتان ندهيد; زيرا شير در اخلاق كودك سرايت مى كند.»[31]
از مجموع روايات، برمى آيد كه تغذيه حلال و مطلوب، اعم از شير مادر و غذا، در دوره كودكى بر تربيت دينى كودك تأثير فراوان دارد. از اين رو بر پدران و مادران لازم است به اين دستورات معصومين(عليهم السلام) توجه كنند و از غذاهاى حلال استفاده نمايند تا فرزندانى صالح و مفيد، هم براى خودشان و هم براى جامعه تربيت كنند. شخصيت هاى بزرگ دينى و اسلامى در آغوش پدران و مادران مؤمن و متديّن پرورش يافته اند كه منشأ خيرات و بركات قرار گرفته اند. درباره شيخ انصارى(رحمه الله) نقل شده است كه مادرش هيچ گاه بدون طهارت، به ايشان شير نداد. مرحوم شيخ انصارى در اثر اين مراقبت ها و تربيت درست خانوداگى به مقامى رسيد كه جهان اسلام و حوزه هاى علميه شيعه تاكنون مديون خدمات علمى و فرهنگى اوست.”
جمع بندی
بدن انسان، همچون ماشینی پیچیده، برای عملکرد بهینه به تغذیهای متعادل نیاز دارد. تغذیه، علمی است که با تأمین درشتمغذیها مانند کربوهیدرات و پروتئین، ریزمغذیها نظیر ویتامینها و مواد معدنی و آب، سلامت و توان بدن را تضمین میکند. کربوهیدراتهای موجود در غلات کامل، انرژی شناگران را تأمین میکنند؛ پروتئینهای گوشت و حبوبات، عضلات را بازسازی میکنند؛ و کلسیم و ویتامین D، استخوانها را استحکام میبخشند. همچنین آب، حیاتیترین عنصر، بدن را هیدراته نگه میدارد.
تجربه نشان داده که افزودن کربوهیدراتهای پیچیده و پروتئین به رژیم غذایی، عملکرد ورزشی را بهبود میبخشد، مانند شناگری که زمان خود را سه ثانیه کاهش داد. با این حال، اجتناب از رژیمهای غیراصولی و غذاهای فرآوریشده ضروری است. رژیم متعادل با سبزیجات، پروتئین، و کربوهیدرات، همراه با هیدراتاسیون کافی، کلید سلامت است. با گامهای کوچک، مانند افزودن یک وعده سالم و مشاوره با متخصص، میتوان به سوی زندگی سالمتر حرکت کرد.”
[26]ـ علاءالدين هندى، پيشين، ج 4، ح.ق 9272
[27]ـ جواد قيومى، صحيفة الحسين(عليه السلام)، قم انتشارات اسلامى، 1374، ص 292
[28]ـ مكارم الاخلاق، ج 1، ص 196
[29]ـ شيخ حرّ عاملى، وسائل الشيعه، ج 15، ص 175
[30]ـ همان، ص 188
[31]ـ محمدباقر مجلسى، پيشين. ج 103، ص 333
[32]ـ شيوه هاى صحيح امر به معروف و نهى از منكر، سازمان تبليغات اسلامى، 1369، ص 159


